Bị sởi: Triệu chứng, nguyên nhân, điều trị và phòng ngừa

Bạn có biết cảm giác sốt cao, mệt mỏi rã rời tưởng như cảm cúm hóa ra lại có thể là dấu hiệu của bệnh sởi? Bệnh sởi thường bị nhầm với cảm thông thường, đặc biệt ở người lớn – đối tượng dễ bỏ qua triệu chứng đầu tiên.

Số ca mắc sởi toàn cầu năm 2023: Hơn 200.000 ca ·
Tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi: 1–3% nếu không điều trị ·
Thời gian ủ bệnh trung bình: 10–14 ngày ·
Số liều vắc-xin sởi cần thiết: 2 liều (MMR)

5 thông số chính về bệnh sởi, tổng hợp từ các nguồn y tế chính thống.

Bị sởi là gì?

Định nghĩa bệnh sởi

• Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Paramyxovirus gây ra (WHO).
• Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt trẻ em chưa tiêm vắc-xin (Bệnh viện Vinmec – hệ thống y tế tư nhân hàng đầu Việt Nam).

Virus gây bệnh sởi

• Virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae, có vỏ bọc và RNA sợi đơn (CDC – hướng dẫn chuyên môn).
• Chỉ có một type huyết thanh duy nhất, vì vậy vắc-xin có hiệu quả lâu dài (WHO).

Điều quan trọng: Nhận thức đúng về bản chất bệnh giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Nguyên nhân bị sởi là gì?

Virus sởi

Nguyên nhân trực tiếp là nhiễm virus Paramyxovirus. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhân lên ở niêm mạc hầu họng và đường hô hấp trên (CDC – tổng quan lâm sàng).

Đường lây truyền

• Lây qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện (CDC).
• Virus có thể tồn tại trong không khí tới 2 giờ sau khi bị ho ra (WHO).

Điều này giải thích vì sao sởi lây nhanh trong cộng đồng, đặc biệt ở nơi đông người như trường học, văn phòng.

Dấu hiệu bị sởi là gì?

Triệu chứng ban đầu

• Sốt cao (thường ≥39 °C), mệt mỏi, đau đầu, chán ăn (MEDLATEC – bệnh viện đa khoa tại Việt Nam).
• Ho khan, sổ mũi, đau họng – dễ nhầm với cảm cúm (CDC).

Phát ban đặc trưng

• Phát ban đỏ bắt đầu từ mặt, sau đó lan xuống thân và tứ chi (Vinmec).
• Ban kéo dài 5–7 ngày, sau đó mờ dần theo thứ tự xuất hiện (CDC).

Triệu chứng ở mắt

• Viêm kết mạc (đỏ mắt, chảy nước mắt) thường xuất hiện sớm (CDC).
• Đốm Koplik – những chấm trắng nhỏ trong niêm mạc má – là dấu hiệu đặc hiệu nhưng dễ bỏ sót (WHO).

Nhận diện sớm đốm Koplik và viêm kết mạc giúp phân biệt sởi với các bệnh phát ban khác.

Bị sởi có lây không?

Cơ chế lây lan

• Người mắc sởi có thể lây cho người khác từ 4 ngày trước đến 4 ngày sau khi phát ban (CDC – hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn).
• Virus lây qua đường hô hấp và tiếp xúc với giọt bắn nhiễm bệnh (WHO).

Thời gian lây bệnh

• Thời kỳ lây nhiễm cao nhất là khi bệnh nhân có triệu chứng hô hấp và sốt (Vinmec).
• Người chưa tiêm vắc-xin hoặc chưa có miễn dịch dễ mắc bệnh hơn 90% khi tiếp xúc gần (CDC).

Khả năng lây cao khiến việc cách ly kịp thời là biện pháp then chốt, đặc biệt trong giai đoạn đầu.

Bị sởi ở người lớn có nguy hiểm không?

Biến chứng thường gặp

• Người lớn mắc sởi có nguy cơ biến chứng nặng hơn trẻ em (MEDLATEC).
• Viêm phổi và viêm não là hai biến chứng nguy hiểm nhất, có thể để lại di chứng thần kinh (WHO).

Đối tượng nguy cơ cao

• Người lớn chưa được tiêm chủng đầy đủ hoặc chưa có tiền sử mắc sởi (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – hospital tại Việt Nam).
• Phụ nữ mang thai nguy cơ sảy thai và sinh non nếu mắc sởi (CDC).

Biến chứng ở người lớn thường nặng hơn, do đó không nên chủ quan dù bệnh có vẻ giống cảm cúm thông thường.

Thực hiện đúng các bước trên sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng và đẩy nhanh quá trình hồi phục.

“Người lớn mắc sởi thường có triệu chứng nặng hơn trẻ em, đặc biệt là sốt cao và mệt mỏi kéo dài. Cần phân biệt với cảm cúm thông thường để tránh chậm trễ điều trị.”

— Bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec

“Tiêm vắc-xin sởi là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay. Với hai liều, hiệu quả đạt tới 97% trong việc ngăn ngừa mắc bệnh.”

— Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam

“Nhiều người lớn chủ quan vì nghĩ sởi chỉ nặng ở trẻ em, nhưng thực tế viêm phổi do sởi là một trong những nguyên nhân nhập viện hàng đầu ở người trưởng thành.”

— Bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec

“Bổ sung vitamin A ngay khi chẩn đoán sởi giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong và biến chứng mù lòa, đặc biệt ở những khu vực thiếu dinh dưỡng.”

— Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam

Đối với người lớn chưa tiêm vắc-xin hoặc chưa từng mắc sởi, việc chủ động tiêm phòng và nhận biết sớm triệu chứng là quyết định sống còn. Nếu bỏ qua dấu hiệu ban đầu, họ đối mặt với nguy cơ biến chứng viêm phổi, viêm não – những tổn thương có thể để lại di chứng suốt đời.